Elke situatie vraagt om een andere aanpak

Gisteren een geslaagd experiment, morgen een nieuwe manier van werken
“De verhouding tussen overheid en samenleving verandert. Het ligt al een tijd achter ons dat je als overheid een nota maakte, waarmee je vanuit de ivoren toren dacht de wereld te kunnen veranderen. Je kunt niet meer van bovenaf iets opleggen. Ook toen was het al een zoektocht.” Aan het woord is Andries Heidema, Commissaris van de Koning en portefeuillehouder Eigentijds Bestuur, provincie Overijssel.

Grote uitdaging voor iedereen
Andries Heidema vertelt. “We zijn nog steeds met deze ontdekkingsreis bezig. We zijn met elkaar aan het zoeken naar nieuwe vormen van samenwerking. Dat is voor iedereen een grote uitdaging: voor provincie, gemeenten en waterschappen. Met Studio Vers Bestuur proberen we deze gezamenlijke zoektocht vorm te geven en zetten we in op drie sporen: doen, leren en delen. We mogen daarbij experimenteren. Wat werkt wel en wat niet? Hoe brengen we bestuur en samenleving bij elkaar? Je bent er niet om een samenleving in de weg te staan, maar juist om inwoners te faciliteren, te stimuleren en zo nodig eens grenzen te stellen en bij te sturen. Als provincie hebben we, net als gemeenten en waterschappen, te maken met dezelfde inwoners in Overijssel.”

Van experiment naar nieuwe manier van werken
“Bestuurlijke vernieuwing gaat niet alleen over inhoud. Maar vooral over houding, gedrag, vaardigheden en een andere rolinvulling van bestuurders, raadsleden en ambtenaren. Daar is geen handboek soldaat voor. Elke situatie vraagt om een andere aanpak. Wat gisteren een geslaagd experiment was, wordt voor de dag van morgen een nieuwe manier van werken. Je moet dingen durven loslaten en onzekerheden omarmen. Als bestuurder en ambtenaar moet je veel meer verbindingen kunnen leggen en bruggen kunnen slaan tussen verschillende spelers en opvattingen.”

Hét voorbeeld: Raad laat los
Als voorbeeld noemt Heidema het Levensboom project in de gemeente Staphorst. Hierbij zoekt de gemeente samen met inwoners naar een nieuwe invulling van de Levensboom locatie. Een leeg stuk grond, midden in Rouveen. “Een fantastisch experiment waarbij de gemeenteraad het lef heeft om aan de voorkant een paar kaders te formuleren en daarbinnen de ruimte te geven aan de samenleving. De keuzes worden door de inwoners uit Staphorst gemaakt en niet door de raad. Ik vind het geweldig om te zien hoe een gemeenten durft los te laten. Het is een wezenlijke omslag, die we ook op andere terreinen moeten maken.”

Leren
Andries Heidema benadrukt de lerende houding binnen Studio Vers Bestuur. “Wat ik mooi vind, is de tijd en aandacht die er is voor het leerproces. Hoe is het project gelopen? Welke succesfactoren zien we met elkaar? Hoe kunnen we dit overdragen naar een andere situatie? Zo voorkomen we dat het alleen een leuk dingetje is en we weer overgaan tot de orde van de dag.” Via inspiratie- en informatiesessies, het boek ‘Eerste Hulp bij Participatie Gedoe’, de serious game ‘Blik op Bestuur’ en de website www.studioversbestuur.nl wordt al die kennis over vers bestuur gedeeld.

Grote veranderingen
Wanneer zijn we klaar met experimenteren? “Dat hangt sterk af van de dynamiek in de samenleving en de vraagstukken waar je tegenaan loopt. Ik zie zulke grote veranderingen op ons af komen: de energietransitie, het sociale domein, de ontwikkelingen in de techniek. Hoe gaan we die ingrijpende veranderingen vorm en inhoud geven? Ik heb daar de antwoorden niet op. Daarom is het mooi om daar met Studio Vers Bestuur aan te werken. En dat doen we samen. Studio Vers Bestuur is niet alleen een netwerk van een paar koplopers, maar het raakt iedereen. Daarom ook mijn oproep: doe mee en leer van elkaar!”