Democratie in Actie helpt lokale bestuurders

Gele hesjes, mopperende inwoners op social media, fake news. Het is niet makkelijk voor bestuurders om het goed te doen. Uit een analyse van BZK blijkt dat het vertrouwen in de (lokale) democratie nog steeds groot is, maar het vertrouwen in de uitvoerende poppetjes – gemeenteraadsleden, Statenleden – een stuk minder.

Democratie in Actie

En dat moet beter, zeker nu er zulke grote opgaven op het bord van provincies, Waterschappen en gemeenten liggen: van Energietransitie tot de Omgevingswet en de nog niet overal goed marcherende Decentralisatie van de zorg. ‘De veranderingen die er nu aankomen worden ingrijpend voor mensen. Bij de Energietransitie zullen bijvoorbeeld echt grote werkzaamheden aan de huizen van mensen moeten worden verricht. Om steden en dorpen klimaatbestendig te maken zijn ook flinke ingrepen nodig. Wil je daar draagvlak voor creëren dan moet je inwoners er echt vanaf het begin bij betrekken. Maar hoe? BZK heeft daarom samen met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de beroeps- en belangenverenigingen van bestuurders een programma opgezet, Democratie in Actie. Gemeenten, provincies en Waterschappen worden hierin begeleid om de veranderingen goed te laten verlopen’.

Vertrouwen

Op 16 november ging Democratie in Actie van start. ‘Niet omdat er chronisch iets mis is, maar omdat provinciale en lokale overheden voldoende voorbereid willen zijn op die nieuwe uitdagingen, die waarschijnlijk weerstand gaan oproepen. Gemeenten zijn heel enthousiast om hun inwoners al aan de voorkant bij deze veranderingen te betrekken. Maar ze zijn zich er ook bewust van dat je duidelijk moet maken hoe ver die invloed en zeggenschap dan reikt. Als je mensen belooft dat ze echt inspraak hebben en je neemt hun mening dan vervolgens niet in je besluitvorming niet mee, ben je veel verder van huis, dan schend je het vertrouwen’.

Overijsselse gemeenten

Er is nu al veel belangstelling voor Democratie in Actie. Naast de al bekende trainingen als Raad in Beraad worden ook innovatieve trajecten uitgeprobeerd. In 15 gemeenten waaronder de Overijsselse gemeenten Enschede, Hellendoorn en Almelo is bijvoorbeeld een proeftuin Digitale Democratie, waarbij via digitale kanalen contact wordt gelegd met meer en ook andere inwoners dan de (vaak dezelfde) mensen die nu al de weg weten in inspraak etc. Ook wordt kennis uitgewisseld.

Met elkaar delen

Als een gemeente een succesvol project heeft gedaan (of al doende heeft geleerd hoe iets wel of niet moet) kan dat op www.lokaledemocratie.nl gedeeld worden. Een goed voorbeeld is één van de projecten van Studio Vers Bestuur ‘de Levensboom’: over de invulling van een stuk grond in de wijk Rouveen in Staphorst. De gemeenteraad riep inwoners om daarvoor met ideeën te komen. Vervolgens was het aan de wijkbewoners om daar over te stemmen, zonder dat de gemeenteraad daar nog aan te pas kwam. Studio Vers Bestuur deelt dat wat is geleerd niet alleen actief in het Overijsselse netwerk, maar ook met Democratie in Actie. En omgekeerd.

’We kunnen elkaar versterken. Zo denken we samen na over een regionale Energiestrategie, waarbij we gemeenteraden al aan de voorkant betrekken. Zo voorkom je het Brussel-effect, waarbij bestuurders zelf ook niet achter de plannen staan en dan zeggen: dat is in Zwolle besloten. Als je de raden er niet meteen bij betrekt kunnen zij het ook niet goed uitdragen en verantwoorden in hun gemeente’.

Betrokkenheid

Goede communicatie is essentieel. ‘Je moet het naar de inwoners echt concreet maken. De Omgevingswet is een abstract onderwerp, maar als je duidelijk maakt dat het over groen, natuur, sportvoorzieningen in hun buurt gaat, willen mensen echt wel meedenken. Vroeger kon je veranderingen opleggen, maar zo zit de samenleving niet meer in elkaar. Daar heb je rekening mee te houden. Pas als mensen zich echt betrokken voelen, heb je draagvlak voor zulke ingrijpende veranderingen’.